geri

Türkiye’de Uzlaşma Uygulamasının Onarıcı Adalet Anlayışıyla İyileştirilmesi Seminerleri

Bu seminer “İstanbul Bilgi Üniversitesi, İnsan Hakları Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi” tarafından yürütülen “Türkiye’de Ceza Davalarında Uzlaşma Uygulamalarının Geliştirilmesi” projesi kapsamında düzenlenmektedir. Proje AB tarafından finansal olarak desteklenmektedir. Projede, “Avrupa Onarıcı Adalet Forumu” ortak olarak yer almaktadır. Seminerin düzenlenmesi Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği’nin işbirliğinde ve “UN Office on Drugs and Crime” tarafından sağlanan finans desteğiyle düzenlenmiştir

Birçok ülkede resmi adalet sistemine duyulan memnuniyetsizlik ve düş kırıklığı veya geleneksel kanuna ve adalet uygulamalarına artan ilgi, suça ve sosyal düzensizliğe alternatif cevapların aranmasına neden olmaktadır. Bu alternatiflerin birçoğu dahil olan taraflara ve onları çevreleyen topluluklara anlaşmazlığın çözümü ve sonuçlarının belirlenmesine katılma fırsatı vermektedir. Onarıcı adalet programları bir tartışmanın taraflarının, çözüme aktif bir şekilde katılmaları ve olumsuz sonuçlarını hafifletmeleri inancı üzerine dayanmaktadır. Bazı durumlarda ise, yerel karar almaya ve toplum kurmaya dönme arzusuna dayanırlar. Bu yaklaşımlar ayrıca anlaşmazlığın barışçıl ifadesini, toleransı ve katılımcılığı, çoğulculuğa saygıyı ve sorumlu toplumu da destekleyen yollar olarak görülmektedir.       

Onarıcı adaletin hem yeni hem de yerleşmiş şekilleri toplumlara anlaşmazlıkları çözmeye katılma yolları sunmaktadır. Katılımcılar olaydan ayrı olmayıp, ona dahil olan veya ondan etkilenenlerdir. Toplumun sürece katılımı soyut değil, dolaysız ve somuttur. Bu süreçler tarafların gönüllü katılımı ve her birinin güvenli ve tam bir biçimde diyalog ve müzakere içinde yer alma olanağı olduğu durumlara uyarlanmıştır. Bu el kitabı cezai konularda onarıcı adalet programları üzerine odaklanmıştır, fakat şu da belirtilmelidir ki onarıcı uygulamalar, okul ve iş yeri gibi, diğer birçok ortamdaki uyuşmazlıkları belirlemede ve çözmede de kullanılmaktadır.

Birçok ülkede, toplumsal katılım fikri büyük bir ilgi görmektedir. Gelişmekte olan birçok ülkede, onarıcı adalet uygulamaları geleneksel tutumlar ve hukukla tatbik edilmektedir. Bu yüzden, bu yaklaşımlar varolan adalet sisteminin kapasitesini güçlendirmeye yarar. Bununla birlikte katılımcı adaletin önemli bir sorunu ise, mağdurların ve faillerin haklarını ve çıkarlarını korurken, sivil toplumun katılımını etkili bir şekilde seferber eden yollar bulmaktır.

Onarıcı adalet bir problem çözme yaklaşımı olup, çeşitli biçimlerinde, mağduru, faili, sosyal ağlarını, adalet mercilerini ve toplumu içermektedir. Onarıcı adalet programları suç davranışının sadece hukuku ihlal etmekle kalmayıp, ayrıca mağdura ve topluma zarar verdiği ilkesi üzerine kurulmuştur. Suç davranışının sonuçlarını belirleyen herhangi bir çaba, mümkün olduğu derecede, faili ve zarar gören tarafları kapsamalı ve aynı zamanda mağdurun ve failin istediği yardımı ve desteği sağlamalıdır.

Onarıcı adalet, suçu mağdurlara verilen zararı telafi etmeye odaklanarak çözen, failleri hareketlerinden dolayı sorumlu tutan ve sıkça toplumu sorunun çözümüne ortak eden bir uygulamadır. Tarafların katılımı bu sürecin önemli bir parçası olup, ilişkilerin kurulmasını, mağdur ve fail arasında istenilen sonucun etrafında uzlaşmayı ve anlaşmaların geliştirilmesini vurgulamaktadır. Onarıcı adalet uygulamaları değişik kültürel ortamlara ve farklı toplumların ihtiyaçlarına uyarlanabilir. Bunların sayesinde, mağdur, fail ve toplum, uygulama üzerinde kontrol kazanır. Hatta, bu uygulama toplum ve adalet sisteminin bütünü arasındaki ilişkilerde dönüşüme neden olabilir.